I. Sytuacja społeczna w gminie Wiśniowa.

Istotnym czynnikiem rozwoju lokalnego jest stosunki demograficzne. Informację na ten temat ujmują poniższe tabele, które zostały sporządzone na podstawie informacji uzyskanych w gminie Wiśniowa oraz na podstawie danych ze spisu powszechnego przeprowadzonego w 2002 roku. Gmina Wiśniowa według bilansu ludności na dzień 31 marca 2005r. zamieszkiwało 6749 osób.

Zestawienie ilości osób zamieszkujących poszczególne wsie oraz gęstość zaludnienia przedstawia tabela poniżej.

Tabela 1. Rozpiętość demograficzna w Gminie Wiśniowa.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych uzyskany w Urzędzie Gminy Wiśniowa.

Do najliczniejszych pod względem liczby ludności wsi w gminie Wiśniowa, należą w kolejności Wiśniowa, Lipnik oraz Węglówka. Łączna liczba osób zamieszkujących wymienione powyżej wsie stanowi łącznie 4754 osób co stanowi, aż 70,4% ogólnej liczby ludności gminy. Gęstość zaludnienia na jeden hektar powierzchni jest największa w Poznachowicach Dolnych - 171 osób/1ha, Glichowie oraz Wiśniowej 171 osób/1ha.

Analiza przyrostu naturalnego w gminie Wiśniowa świadczy o tym, iż pomimo tendencji spadkowej w skali kraju, gmina Wiśniowa wykazuje dużą przewagę urodzeń nad zgonami.

Jak wynika z przedstawionego poniżej wykresu w badanym okresie tj. od roku 2000 do 2005 w gminie Wiśniowa najwięcej urodzeń było w roku 2000 tj. 93, natomiast najwięcej zgonów zanotowano w roku 2001 tj. 71.

Wykres. 1. Przyrost naturalny w latach 2000 - 2005 w Gminie Wiśniowa.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie wydawnictwa danych uzyskanych w Urzędzie Gminy Wiśniowa.

W tym też roku odnotowano na terenie gminy Wiśniowa najmniejszy przyrost naturalny w skali badanego okresu, przyrost wyniósł zaledwie 10 osób. Rok 2002 przyniósł największy przyrost naturalny w liczbie 46 osób. Spowodowane było to głównie niską ilością zgonów w liczbie 44 osoby, przy liczbie urodzeń 90 osób.

Pomimo załamania się przyrostu naturalnego w roku 2001, zauważyć należy, iż gmina Wiśniowa wykazuje duży przyrost naturalny, co dobrze rokuje na przyszłość.

W ostatnich latach podobnie jak w całym kraju, nastąpiły niewielkie zmiany w kierunku zmniejszania się liczby ludności w wieku przedprodukcyjnym oraz systematycznego wzrostu w wieku produkcyjnym, co obrazuje przedstawiony powyżej wykres.

Podstawowy wpływ na liczebność dwóch pierwszych grup wiekowych miało wejście w wiek produkcyjny osób urodzonych w pierwszej połowie lat 80-tych, tj. ostatniego wyżu demograficznego.

Wykres. 2. Struktura wiekowa ludności Gminy Wiśniowa.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie wydawnictwa Urzędu Statystycznego w Krakowie "Podstawowe informacje ze Spisów Powszechnych w gminie wiejskiej Wiśniowa województwa małopolskiego". Kraków, 2004.

Jak wynika z przedstawionego powyżej wykresu, w grupie osób w okresie przedprodukcyjnym stanowią w równym stopniu zarówno kobiety jak i mężczyźni. W drugiej grupie zróżnicowanie jest bardziej zauważalne na korzyść mężczyzn. W ostatniej grupie najliczniejszą podgrupę stanowią kobiety, co podyktowane jest głównie faktem, iż średnia wieku mężczyzn jest znacznie niższe aniżeli kobiet - taka tendencja zauważalna jest również w skali kraju.

Aby móc lepiej zrozumieć cechy charakterystyczne społeczeństwa w Gminie Wiśniowej oraz ich wpływ na możliwości rozwoju lokalnego należy zbadać poziom wykształcenia jej mieszkańców. Poniżej przedstawiono graficzną reprezentację poziomu wykształcenia.

Wykres. 3. Struktura wieku i wykształcenia mieszkańców Gminy Wiśniowa.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie wydawnictwa Urzędu Statystycznego w Krakowie "Podstawowe informacje ze Spisów Powszechnych w gminie wiejskiej Wiśniowa województwa małopolskiego". Kraków, 2004.

Przedstawiony powyżej wykres świadczy o bardzo zróżnicowanym poziomie wykształcenia mieszkańców gminy Wiśniowa. Dane zawarte w wykresie, świadczą o nienajlepszym poziomie wykształcenia społeczeństwa. W badanych grupach zauważyć można duży udział osób z wykształceniem zawodowym. Szczególnie niepokojący jest duży udział osób z wykształceniem zawodowym w przedziale wiekowym od 20 do 29 lat. Są to najczęściej osoby z wykształceniem zasadniczym rolniczym oraz zasadniczym zawodowym (w tym głownie mechanicy samochodowi, ślusarze, stolarze, malarze, lakiernicy samochodowi, kucharki, kelnerki itp.), co wiąże się z mniejszymi szansami na rynku pracy. Równie niepokojąca sytuacja występuje w grupach osób w przedziałach wiekowych od 30-39 i 40-49 lat - gdzie udział zasadniczego zawodowego wykształcenia jest równie wysoki. Obraz społeczności o niskich kwalifikacjach zawodowych pogłębia dodatkowo duży udział osób z wykształceniem zaledwie podstawowm w grupach od 40-49 lat oraz 50-59 lat. Niski poziom wykształcenia w dobie powszechnego bezrobocia, które zgodnie z danymi GUS dla gminy Wiśniowa, kształtuje się od kilku lat na poziomie 12,9 % - źle rokuje na jego zmniejszenie.

Tabela 2. Poziom wykształcenia mieszkańców w Gminie Wiśniowa.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie wydawnictwa Urzędu Statystycznego w Krakowie "Podstawowe informacje ze Spisów Powszechnych w gminie wiejskiej Wiśniowa województwa małopolskiego". Kraków, 2004.

Szczegółowe zestawienie poziomu wykształcenia w poszczególnych przedziałach wiekowych przedstawia Tabela 2. Z zawartych w tabeli danych wynika, iż wyższe wykształcenie posiada więcej kobiet (118) aniżeli mężczyzn (69). Zupełnie odwrotnie sytuacja przedstawia się w grupie osób z wykształceniem zawodowym - tutaj więcej jest mężczyzn (1045) aniżeli kobiet (638). Liczba osób z wykształceniem podstawowym oraz z podstawowym nieukończonym - nie powinna dziwić ponieważ dotyczy to głównie osób w wieku 50 lat i więcej (największa liczba w grupie osób 65 lat i więcej). Są to osoby urodzone w roku 1955 i wcześniej kiedy to po okresie II wojny światowej system szkolnictwa w powojennej Polsce był zniszczony, a konieczność szybkiej odbudowy państwa polskiego wymagała pracowników budowlanych o niskich kwalifikacjach zawodowych. Osoby te, w przeważającej części pracują we własnych gospodarstwach rolnych.

II. Rolnictwo w Gminie Wiśniowa.

Gmina ma typowo rolniczy charakter i posiada niezbyt korzystne warunki do prowadzenia gospodarki rolnej. Ze względu na ukształtowanie terenu i słabe gleby występujące głównie w klasach bonitacyjnych IV-VI. Użytkowanie ziemi zależy w dużej mierze od warunków naturalnych danego środowiska, rzeźby terenu, jakości gleb, stosunków wodnych oraz czynników ekonomicznych.

2.1. Użytkowanie ziemi.

Obszar Gminy Wiśniowa, jest bardzo różnorodny pod względem występujących na jej terenie użytków.

Tabela 3. Zestawienie użytków gruntowych w Gminie Wiśniowa.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych uzyskanych w Urzędzie Gminy Wiśniowa.

Analizując dane zawarte w tabeli powyżej zauważyć można, iż obszar Gminy Wiśniowej stanowią w dużej części użytki rolne tj. 54,20% oraz użytki leśne tj. 38,76%. Graficzną prezentację struktury użytków obszaru Gminy Wiśniowej przedstawiam poniżej.

Wykres. 4. Udział użytków rolnych na obszarze Gminy Wiśniowa.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych uzyskanych w Urzędzie Gminy Wiśniowa.

Ogólna powierzchnia gminy Wiśniowa wynosi 6708 ha. Największą jej powierzchnię zajmują lasy i grunty leśne - 2600 ha, tj. 39%. Podobną powierzchnię mają grunty orne, które zajmują 34,62 %. Duże zróżnicowanie terenu do przeznaczenia pod użytki zielone mają grunty położone na stokach i wzdłuż rzek i potoków, jest to 16,77 % ogólnej powierzchni gminy.

Obszar Gminy Wiśniowa jest terenem znajdującym się ponad 350 m n.p.m.. Dlatego też rolnictwo w Gminie Wiśniowa zdominowane jest pastwiskami położonymi w sąsiedztwie lasów i terenów zadrzewionych. Obszary te, wykorzystywane są przede wszystkim do wypasów bydła (głównie krów).

Duży udział w ogólnej powierzchni gminy przypadł lasom i gruntom leśny tj. 39%. Dominującym gatunkiem drzew na terenie gminy jest jodła, która zajmuje 38,1 % powierzchni wszystkich lasów. Sosna stanowi 19,2%, powyżej 10% powierzchni zajmuje buk i świerk. W przedziale 2-6 % znajdują się grab, brzoza, dąb i jawor. Pozostałe gatunki to olsza czarna i szara, wierzba, jesion, lipa, wiąz i modrzew łącznie stanowią 6,8% drzewostanu leśnego.

Las górski dominuje w modrzew, buk i jodłę. Kotlinę Wiśniową otaczają masywy górskie, które porastają lasy kompleksu mieszanego górskiego, gdzie rośnie świerk, buk i jodła. Obecnie w obrębie kotliny kompleks lasu górskiego został całkowicie wytrzebiony, jego resztki zachowały się na niskich pagórkach obrzeżających pola Glichowa i Poznachowic Dolnych. Zachowała się natomiast znaczna powierzchnia zajęta przez kompleks lasu mieszanego górskiego, z tym, że obecnie mniejszy jest udział świerka. Operaty leśne posiadają jedynie lasy należące do Państwowego Gospodarstwa Leśnego, których powierzchnia wynosi 49,1% i jest mniejsza od powierzchni lasów prywatnych. Stopień zalesienia obszaru gminy wynosi 37,2% przy lesistości województwa krakowskiego 17%.

2.2. Struktura agrarna.

W Gminie Wiśniowa jest 1204 gospodarstw rolnych. Przeciętna wielkość 1 gospodarstwa rolnego wynosi 2,80 ha użytków rolnych (w województwie małopolskim wynosi 2,61 ha użytków rolnych, w kraju 6,59 ha użytków rolnych).

Tabela 4. Struktura agrarna w Gminie Wiśniowa.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych uzyskanych GUS.

Szczegółowe zestawienie liczby prowadzących gospodarstwo rolne (działek rolnych) według powierzchni użytków rolnych, płci oraz grup wieku przedstawiam powyżej.

Z przedstawionej tabeli powyżej wynika, że największą grupę gospodarstw rolnych stanowią gospodarstwa rolne o powierzchni użytków rolnych od 2-5 ha w liczbie 580. Gospodarstwa rolne o powierzchni 1-2 ha użytków rolnych stanowią liczbę 249. W Gminie Wiśniowa jest zaledwie 5 gospodarstwo powierzchni ponad 10 ha użytków rolnych. Wynika z tego, że strukturę gospodarstw rolnych tworzą gospodarstwa bardzo niewielkie obszarowo od 1 do 5 hektarów użytków rolnych.

Są to gospodarstwa bardzo małe oraz bardzo rozdrobnione, których grunty często są rozproszone po całej wsi a nieraz położone są w znacznej odległości od siebie na terenie wielu wsi. Taka sytuacja jest bardzo niekorzystna, mając na względzie ekonomikę rolnictwa.

Wykres 5. Struktura gospodarstw rolnych wg wieku użytkowników.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie wydawnictwa Urzędu Statystycznego w Krakowie "Podstawowe informacje ze Spisów Powszechnych w gminie wiejskiej Wiśniowa województwa małopolskiego". Kraków, 2004.

Powyższy wykres przedstawia graficzną reprezentację użytkowników gospodarstw rolnych na terenie Gminy Wiśniowa wg wieku użytkowników. Najliczniejszą liczbę we wszystkich przedziałach stanowią rolnicy w wieku 30-49 lat. Bardzo niewielką liczb stanowią rolnicy w wieku 29 lat i mniej oraz rolnicy w wieku 50 lat i więcej. Wynika to z faktu, iż rolnicy w wieku 50 lat i więcej, decydując się na rentę rolniczą - zgodnie z przepisami o ubezpieczeniu rolniczym - przestają prowadzić działalności rolniczą, często przepisując swe gospodarstwa młodszym członkom rodziny. Niska liczba osób w wieku 29 lat i mniej spowodowana jest ogólną niechęcią młodych ludzi do prowadzenia gospodarstwa rolnego, decydując się na zawody nie związane ze sferą rolnictwa. Jest to uwarunkowane, głównie ze względu na niewielkie dochody osiągane w małych gospodarstwach.

2.3. Struktura upraw w Gminie Wiśniowa.

Grunty orne w przeważającej części klasy V i VI determinują strukturę zasiewów i upraw w gospodarstwach rolnych w Gminie Wiśniowa. Słabe gleby wymuszają uprawę roślin mniej wymagających i bardziej odpornych na niesprzyjające warunki środowiska. Dlatego też w Gminie Wiśniowa uprawia się głównie pszenicę, owies, żyto oraz ziemniaki. Poniższy wykres przedstawia strukturę upraw w gospodarstwach rolnych położonych na terenie Gminy Wiśniowa.

Wykres 6. Struktura upraw w Gminie Wiśniowa.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie wydawnictwa Urzędu Statystycznego w Krakowie "Podstawowe informacje ze Spisów Powszechnych w gminie wiejskiej Wiśniowa województwa małopolskiego". Kraków, 2004.

Pozostałą część upraw stanowią pszenżyto, jęczmień, rośliny pastewne oraz warzywa gruntowe. Ze względu na słabe jakościowo gleby w gospodarstwach rolnych nie uprawia się buraków cukrowych, rzepaku ani też kukurydzy.

2.4. Produkcja zwierzęca w Gminie Wiśniowa.

W rolnictwie istnieje wzajemna współzależność. Produkcja roślinna warunkuje rozwój produkcji zwierzęcej. Ilość paszy, roślin okopowych i zbóż decyduje o wielkości produkcji hodowlanej. Ze względu na dużą ilość użytków zielonych 19,6 % ogólnej powierzchni rolnicy nastawili się na hodowlę bydła.

W Gminie Wiśniowa przeważającym kierunkiem produkcji rolnej jest hodowla zwierząt. Podstawowymi obszarami w produkcji zwierzęcej jest chów bydła i trzody chlewnej. Znaczącym kierunkiem jest również drobiarstwo. Chów kóz, zwierząt futerkowych, pszczół i innych zwierząt występuje marginalnie.

Graficzną prezentację chowu zwierząt gospodarskich przedstawiam poniżej.

Wykres 7. Pogłowie zwierząt gospodarskich w Gminie Wiśniowa.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie wydawnictwa Urzędu Statystycznego w Krakowie "Podstawowe informacje ze Spisów Powszechnych w gminie wiejskiej Wiśniowa województwa małopolskiego". Kraków, 2004.

Pogłowie trzody chlewnej kształtuje się na poziomie 1027 sztuk. Pogłowie bydła (w tym krów mlecznych) kształtuje się na poziomie 2042 sztuk Związane jest to głownie z faktem dużej ilości górskich pastwisk, które nadają się głównie do wypasu krów, kóz oraz owiec.

Pozostałe zwierzęta gospodarskie takie jak króliki, kozy, owce i drób oraz pszczoły chowane są w gospodarstwa rolnych głównie dla własnych potrzeb i nie stanowią liczby, która mogłaby zaspokoić potrzeby lokalnego rynku.

Najwięcej bydła i trzody chlewnej chowa się w gospodarstwa rolnych od 1-5 hektarów użytków rolnych - bydło 1338 sztuk, trzoda chlewna 584 sztuk. W gospodarstwach o powierzchni 5-10 hektarów użytków rolnych ogólna liczba bydła wynosi 633 sztuk a trzody chlewnej 411 sztuk. W gospodarstwach rolnych o powierzchni poniżej jednego hektara użytków rolnych notuje się zaledwie 23 sztuki bydła oraz 6 sztuk trzody chlewnej.

Poniżej przedstawiam graficzną reprezentację pogłowia bydła i trzody chlewnej według obszarowych powierzchni gospodarstwa rolnych.

Wykres 8. Pogłowie zwierząt gospodarskich w gospodarstwach rolnych według obszaru gospodarstwa rolnego.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie wydawnictwa Urzędu Statystycznego w Krakowie "Podstawowe informacje ze Spisów Powszechnych w gminie wiejskiej Wiśniowa województwa małopolskiego". Kraków, 2004.

Niski udział pogłowia bydła i trzody chlewnej odnotowuje się w gospodarstwach rolnych o powierzchni powyżej 10 hektarów użytków rolnych. Jest to spowodowane niską liczbą tych gospodarstw - zaledwie 5.

Rozdrobnienie gospodarstw rolnych oraz brak grup producentów rolnych może w niedalekiej przyszłości doprowadzić do zmniejszenia się pogłowia zwierząt gospodarskich na terenie Gminy Wiśniowa.

2.Działalność gospodarcza w Gminie Wiśniowa.

Wyjątkowo korzystne położenie gminy wśród gór i lasów stwarza bardzo atrakcyjne warunki do rozwoju agroturystyki. Przed przemianami ustrojowymi, które nastąpiły w 1989r. ludność gminy masowo zatrudniana była w dużych przedsiębiorstwach przemysłowych Krakowa, dopiero wejście gospodarki rynkowej spowodowało znaczny wzrost prywatnej przedsiębiorczości tworząc nawy, lokalny rynek pracy. Jednak jak się okazało nieuchronnym skutkiem przemian są także związane w tym zmiany warunków zatrudnienie.

Niepokojącym zjawiskiem jest niska dynamika wzrostu liczby podmiotów gospodarczych (aktualnie zarejestrowanych jest w gminie około 320) - głównie małych, rodzinnych firm, zwłaszcza w branży usługowej, handlowej oraz przemysłowej. Pogarszająca się rentowność rolnictwa przyczyniła się nie tylko do aktywności w sektorze prywatnej przedsiębiorczości, ale także do szukania pracy poza granicami gminy - głównie w Myślenicach, Dobczycach i Krakowie.

Wykres 9. Podmioty prowadzące działalność gospodarczą na terenie Gminy Wiśniowa.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych uzyskanych w Urzędzie Gminy Wiśniowa.

Jak wynika z przedstawionego powyżej wykresu na terenie Gminy Wiśniowa najbardziej popularne są jednoosobowe firmy prowadzące działalność na własny rachunek. Są to głównie podmioty świadczące usługi w zakresie budownictwa (murarze, malarze, cieśle, dekarze, drwale) oraz pracujący na stacjach paliw pracownicy samo zatrudniający się.

Niepokojąca jest duża liczba notowanych w Urzędzie Gminy Wiśniowa wykreśleń działalności gospodarczych na przestrzeni ostatnich 4 lat. Tendencję tę przedstawia poniższa tabela oraz wykres przedstawiający różnicę pomiędzy dokonanymi wpisami i wykreśleniami w ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej w Urzędzie Gminy Wiśniowa.